Dlaczego kręgle w bowlingu padają różnie: pin action w praktyce

Dlaczego kręgle w bowlingu padają różnie

Dwa rzuty mogą trafić w kieszeń pozornie w to samo miejsce, a mimo to dać zupełnie inny wynik: raz strike, raz samotny kręgiel nr 10. Powodem jest pin action, czyli zachowanie kręgli po uderzeniu. Kula sama dotyka tylko kilku kręgli; pozostałe padają, bo kręgle uderzają w inne kręgle. Przebieg tej reakcji łańcuchowej zależy od tego, gdzie, pod jakim kątem i z jaką energią kula wchodzi w kręgle. Kto to rozumie, ten zaczyna odczytywać z pozostawionych kręgli, co się wydarzyło.

Numeracja kręgli

Aby odczytywać pin action, potrzebne są numery. 10 kręgli stoi w czterech rzędach, numerowanych od przodu do tyłu i od lewej do prawej, patrząc wzdłuż toru:

• Rząd 1 (z przodu): kręgiel nr 1, czyli kręgiel czołowy (headpin)
• Rząd 2: kręgiel nr 2 (z lewej) i nr 3 (z prawej)
• Rząd 3: kręgle nr 4, 5 (w środku) i 6
• Rząd 4 (z tyłu): kręgiel nr 7 (lewy narożnik), nr 8, nr 9 i nr 10 (prawy narożnik)

Odległość między kręglami wynosi 12 cali (30,48 cm), mierząc od środka do środka. Kieszeń (pocket) to u praworęcznych luka między kręglami nr 1 i 3, a u leworęcznych między kręglami nr 1 i 2. Poniższe przykłady opisują gracza praworęcznego; u leworęcznych wszystko przebiega w odbiciu lustrzanym.

Fizyka pin action

Kula do bowlingu może ważyć do 16 funtów (7,26 kg). Kręgiel waży od 3 funtów 6 uncji do 3 funtów 10 uncji (około 1,53–1,64 kg). Kula jest więc kilkakrotnie cięższa od kręgla, ale mimo to sama nie przewróci dziesięciu kręgli.

Przy idealnym strike’u w kieszeń kula gracza praworęcznego dotyka tylko czterech kręgli: nr 1, 3, 5 i 9. Pozostałe sześć pada dzięki pin action: kręgiel czołowy przewraca nr 2, nr 2 przewraca nr 4, nr 4 przewraca nr 7; po prawej stronie nr 3 przewraca nr 6, a nr 6 przewraca nr 10; nr 5 przewraca nr 8. Kula rozpoczyna łańcuch, kręgle go kończą.

Odchylenie i siła przebicia

Za każdym razem, gdy kula uderza w kręgiel, oddaje energię i zostaje zepchnięta ze swojej linii. Nazywa się to deflection (odchylenie). Przeciwna cecha – utrzymywanie przez kulę linii w polu kręgli – często nazywana jest drive. Jeśli kula odchyli się za bardzo, minie kręgiel nr 5 lub uderzy go zbyt słabo, a kręgle zostaną na miejscu.

Co pomaga kuli utrzymać linię:

• Kąt wejścia – bardziej stromy kąt wejścia w kieszeń daje lepszy efekt. Badanie amerykańskiej federacji USBC dotyczące zbijania kręgli wskazało jako idealny kąt wejścia około 6 stopni.
• Waga kuli – w tym samym badaniu cięższe kule zasadniczo dawały większą szansę na strike. Nasz poradnik wyjaśnia, jak dobrać odpowiednią wagę kuli do własnej gry.
• Punkt trafienia w kieszeń – badanie wskazało deskę 17,5 jako idealny punkt wejścia.

Kręgle „posłańcy” (messenger)

Messenger to kręgiel, który przelatuje w poprzek pola kręgli i przewraca inne kręgle, domykając strike’a albo rozbijając splita. Na przykład kręgiel z lewej strony może przesunąć się po polu kręgli i zbić kręgiel nr 10. Messengery wyglądają na szczęście, ale wynikają z tej samej fizyki co każdy inny kręgiel: zależą od kąta i energii, z jaką kula wchodzi w kieszeń.

Trafienia lekkie i wysokie

Miejsce, w którym kula trafia kręgiel czołowy, decyduje o kierunku, w którym polecą kręgle:

• Lekkie trafienie (light hit): kula tylko muska kręgiel czołowy i trafia kręgiel nr 3 bardziej z boku. Przy lekkim trafieniu kręgiel nr 6 często wpada do prawej rynny, a kula opuszcza pole kręgli na prawo od kręgla nr 9.
• Wysokie trafienie (high hit): kula trafia za dużą część kręgla czołowego. Kręgiel czołowy wbija się w kręgiel nr 5, a kręgiel nr 6 może polecieć prosto do tyłu i minąć kręgiel nr 10 z jego lewej strony.

Więcej o trafianiu we właściwe miejsce można przeczytać w naszym poradniku o tym, jak regularnie trafiać w kieszeń.

Kręgiel nr 10: „flat” czy „ringing”

Pojedynczy kręgiel nr 10 to u praworęcznych najczęściej pozostający kręgiel. Występuje w dwóch wersjach, które oznaczają coś innego:

• Płaska dziesiątka (flat 10): kręgiel nr 6 pada bez siły do rynny przed kręglem nr 10, nie dotykając go. Zwykle wskazuje to na słabe lub lekkie trafienie: za mały kąt, za duże odchylenie albo kulę, która zbyt długo się ślizga i nie dokańcza ruchu.
• Dzwoniąca dziesiątka (ringing 10): kręgiel nr 6 obiega kręgiel nr 10 i go mija. Wygląda to na mocniejsze uderzenie i zwykle wynika z silnego, wyższego wejścia, przy którym kręgiel nr 3 zahacza o kręgiel nr 6 i posyła go obok dziesiątki.

Ten sam pozostały kręgiel może więc wymagać przeciwnych korekt. Zanim cokolwiek się zmieni, warto obserwować, co robi kręgiel nr 6.

Odczytywanie pozostawionych kręgli

Pojedynczy rzut niewiele mówi. Więcej zdradza wzorzec z kilku ramek:

• Raz po raz kręgiel nr 10: warto sprawdzić, czy to płaska, czy dzwoniąca dziesiątka (patrz wyżej).
• Stoi kręgiel nr 5: zwykle lekkie trafienie w kieszeń – kuli zabrakło kąta lub energii, by zbić piątkę.
• Bucket (2-4-5-8): kula często traci energię zbyt wcześnie i tylko się toczy, zanim dotrze do kręgli.

Korekta na podstawie obserwacji

Podstawowa zasada korekt brzmi: przesunięcie w kierunku błędu przy zachowaniu tego samego celu na torze. Jeśli kula trafia lekko (chybia w prawo), stopy przesuwa się w prawo; jeśli trafia wysoko (chybia w lewo) – w lewo. Przy większych zmianach kąta wielu trenerów stosuje zasadę 2 i 1: na każde dwie deski przesunięcia stóp cel przesuwa się o jedną deskę w tym samym kierunku.

Korekty działają tylko wtedy, gdy reszta rzutu się powtarza. Dotyczy to także ślizgu: buty z wypożyczalni mogą ślizgać się bardzo różnie w zależności od pary, a razem z nimi przesuwa się punkt wypuszczenia kuli. Własne buty do bowlingu dają znany ślizg, na którym można polegać. Buty BOWLIO są wykonane z prawdziwej skóry – zarówno cholewka, jak i podeszwa – i mają podeszwę ślizgową pod oboma butami, dzięki czemu nadają się dla graczy leworęcznych i praworęcznych.

Jak wykorzystać pin action

Pin action rządzi się fizyką, a nie szczęściem. Kula tylko rozpoczyna ten proces, kręgle go kończą. Warto wchodzić w kieszeń pod dobrym kątem i z odpowiednią energią, odczytywać, co pokazują kręgiel nr 6 i pozostawione kręgle, i zmieniać tylko jedną rzecz naraz.